Metal z odzysku w meblach: skąd pochodzi i jak go przygotowujemy

Metal z odzysku w meblach to stare zawiasy, gwoździe, pręty, rury, części maszyn rolniczych, szyny i blacha z silosów, które zamiast trafić do pieca hutniczego dostają nowe zadanie: stają się podstawą stołu, uchwytem szuflady albo prowadnicą drzwi przesuwnych. Wyszukujemy go na złomowiskach i odzyskujemy z rozbiórek. Potem ręcznie czyścimy tak, żeby zostały patyna i wżery po rdzy, i zabezpieczamy przed korozją. Poniżej opisujemy cały proces i to, jak metal współpracuje ze starym drewnem.

Skąd pochodzi metal z odzysku

Mamy dwa źródła. Pierwsze to rozbiórki: z tych samych siedlisk, stodół i spichlerzy, z których odzyskujemy drewno, wyciągamy ręcznie kute gwoździe, zawiasy, okucia i pręty. Drugie to złomowiska, na których szukamy części maszyn rolniczych, rur, szyn czy blachy ze starych silosów zbożowych. Inni je wyrzucają, my brudzimy ręce po łokcie.

Stal można przetapiać wielokrotnie bez utraty właściwości, co podkreśla europejskie stowarzyszenie producentów stali (EUROFER, 2015). Unijna dyrektywa o odpadach stawia jednak ponowne użycie przed recyklingiem (dyrektywa 2008/98/WE, art. 4). Stary zawias przykręcony do szafy nie musi trafić do huty, żeby znów się przydać.

Co robimy z metalu z odzysku

W meblarstwie przyda się prawie każdy element metalowy, nawet najbardziej niepozorny. Liczy się pomysł i cierpliwość.

Podstawy stołów, konsol i regałów

Najbardziej widoczne są podstawy. Stara rama maszyny rolniczej albo przedwojenne, ręcznie kute zawiasy mogą stać się podstawą industrialnego stołu. Konsola na podstawie z elementów starej maszyny do szycia to jeden z naszych ulubionych projektów. Regał, którego rama powstała z prętów z naturalnymi wżerami, wygląda jak rzeźba. Robiliśmy też stół z dębowych dech na podstawie z torów kolejki wąskotorowej i stolik z kawałka rury i blachy ze starego silosa.

Historię stołu z dębowych płazów na podstawie ze starych silosów opisujemy we wpisie o stole ze starego dębu, a to, jak spawamy podstawę dużego stołu, pokazujemy na filmie we wpisie o spawaniu podstawy stołu z metalu z odzysku.

Uchwyty, okucia i wieszaki

Stary zawias zamienia się w uchwyt szuflady, szafy albo frontu szafki kuchennej. Ręcznie kute gwoździe i śruby sprzed stu lat stają się wieszakiem. Gdy do mebla nie pasuje żaden stary element, robimy go sami, w naszej kuźni, również z materiału z odzysku. Wyjątkiem są nowoczesne zawiasy wewnętrzne i prowadnice szuflad, których nie da się sensownie zastąpić starymi.

Hokery, półki i drobne elementy

Żeliwne rurki tworzą podstawę hokerów, a siedzisko ze starej maszyny rolniczej zamienia hoker w unikat. Kawałek starej siatki oprawiony w metalową ramkę staje się półeczką pod blatem stolika.

Prowadnice drzwi przesuwnych

Odpowiednio wyprofilowany kawałek szyny to solidny mechanizm drzwi przesuwnych. Jest trwały, a drzwi przylegają do ściany.

Jak czyścimy i zabezpieczamy metal z odzysku

Najwięcej pracy wymaga czyszczenie. Im więcej wżerów, tym trudniej, ale efekt końcowy jest nie do podrobienia. Metal czyścimy ręcznie, tak żeby odzyskał blask, ale nie stracił patyny ani naturalnych wżerów wypracowanych przez rdzę. Potem zabezpieczamy go bezbarwnym impregnatem lub farbą, żeby rdza nie miała do niego dostępu. Kolor farby, np. czarny, możemy dobrać do życzenia klienta.

Gdzie stanie mebel, ma znaczenie dla metalu. Norma ISO 12944-2 dzieli środowiska na kategorie korozyjności. Ogrzewane wnętrza bez kondensacji pary, takie jak mieszkania, biura i sklepy, należą do kategorii C1, czyli bardzo niskiej. Pomieszczenia produkcyjne o dużej wilgotności, np. pralnie, to już kategoria C3 (BauKoBox, kategorie korozyjności wg ISO 12944-2). W salonie czy jadalni zabezpieczony metal z odzysku praktycznie nie rdzewieje. W łazience albo w lokalu z dużą wilgotnością trzeba częściej sprawdzać, czy powłoka jest cała.

Metal i stare drewno: o czym pamiętać przy łączeniu

Metal z odzysku i stare drewno pochodzą często z tych samych budynków, więc dobrze do siebie pasują. Oba materiały mają patynę i ślady pracy, więc żaden nie wygląda przy drugim na nowy. Metal daje też korzyści praktyczne. Podstawa z prętów czy profili jest smuklejsza niż drewniane nogi tej samej wytrzymałości, więc pod blatem zostaje więcej miejsca na nogi i krzesła. Ciężki blat z grubych dech potrzebuje stabilnej podstawy, a stal dobrze przenosi takie obciążenie. Kontrast faktur, ciepłego drewna i chłodnego, ciemnego metalu, to podstawa stylu industrialnego.

Jest jednak jedna reakcja, o której warto wiedzieć. Według Wood Handbook żelazo reaguje z garbnikami w drewnie, np. w dębie, i zostawia czarne plamy. W sośnie, która ma mało garbników, żelazo po prostu rdzewieje i barwi drewno na brązowo. Reakcja zachodzi, gdy wilgotność drewna przekracza ok. 16%, dlatego to głównie problem na zewnątrz budynków. Ciemne obwódki wokół starych gwoździ w dębowych deskach są zwykle śladem dziesięcioleci spędzonych na deszczu.

W meblu do wnętrz ryzyko jest małe: drewno jest wysuszone, a metal zabezpieczony. Dlatego tak ważne jest suszenie drewna przed obróbką i zabezpieczenie metalu przed montażem.

Metal oryginalny czy postarzany chemicznie

Łatwiej zamówić nowy profil albo płaskownik przycięty na wymiar i postarzyć go chemicznie, niż szukać elementów na złomowisku. Efekt to jednak imitacja: równa, powtarzalna i bez historii. Tak samo jest z drewnem, o czym piszemy we wpisie o drewnie postarzanym. Oryginalny metal z odzysku ma ślady pracy, kucia i czasu, których nie da się podrobić. To też jeden z powodów, dla których meble z metalem z odzysku kosztują więcej niż seryjne. Więcej o tym, co składa się na cenę, piszemy we wpisie o cenach mebli ze starego drewna.

Styl industrialny, w którym stare drewno łączy się z metalem, dobrze widać w restauracjach. Przykład to nasza realizacja dla restauracji Szum w Warszawie.

Jak dbać o meble z metalem z odzysku

• Metal przecieraj suchą lub lekko wilgotną szmatką i wycieraj do sucha.
• Nie używaj gąbek ściernych ani agresywnych środków, które zedrą zabezpieczenie.
• Drewnianą część mebla olejuj co 3 - 6 miesięcy, zgodnie z zasadami ze strony pielęgnacja mebli.
• Gdy na metalu pojawi się punkt rdzy, nie czekaj, aż się rozrośnie. Napisz do nas, doradzimy, jak go zabezpieczyć.

Najczęściej zadawane pytania

Czy metal z odzysku w meblu będzie rdzewiał?

Po ręcznym oczyszczeniu zabezpieczamy go bezbarwnym impregnatem lub farbą. W ogrzewanym wnętrzu, które ma bardzo niską korozyjność, taki metal praktycznie nie rdzewieje. Więcej uwagi wymaga w łazience i w lokalach o dużej wilgotności.

Czy metal z odzysku jest wystarczająco wytrzymały na podstawę stołu?

Tak, jeśli element jest dobrze dobrany i solidnie połączony. Stare zawiasy, pręty, szyny czy części maszyn były robione do ciężkiej pracy. Podstawę projektujemy pod wymiar i ciężar blatu.

Czy mogę zamówić mebel z konkretnym elementem metalowym?

Tak. Jeśli masz pomysł albo stary element, który chcesz wykorzystać, opisz go. Ocenimy, czy nada się do mebla.

Czy metal postarzany chemicznie wygląda tak samo?

Z daleka bywa podobny, ale nie ma śladów kucia, prawdziwych wżerów i zużycia. Z bliska różnica jest wyraźna.

Meble łączące stare drewno z metalem z odzysku znajdziesz w kategorii meble. Przegląd wszystkich wyrobów z manufaktury zebraliśmy we wpisie o wyrobach ze starego drewna. Masz własny projekt? Zamów mebel na wymiar.

Źródła

1. Steel and the Circular Economy, EUROFER, The European Steel Association, 2015.
2. Dyrektywa 2008/98/WE w sprawie odpadów, Parlament Europejski i Rada UE, 2008.
3. Corrosivity category according to DIN EN ISO 12944-2, BauKoBox.
4. Chapter 16: Finishing wood, C. G. Hunt, Wood Handbook (FPL-GTR-282), Forest Products Laboratory, USDA Forest Service, 2021.